Likopen z pomidorów a rak prostaty – co mówią badania

Pomidory to główne źródło likopenu – czerwonego barwnika, który od lat bada się pod kątem ochrony przed rakiem prostaty. Sprawdź, co naprawdę pokazują badania, jak jeść pomidory, żeby lepiej przyswajać likopen, i dlaczego nie ma „dawki leczniczej”.

Co to jest likopen?

Likopen to czerwony barwnik z grupy karotenoidów, który nadaje pomidorom kolor. W 100 g surowych pomidorów jest go ok. 2,6 mg. W dużym badaniu amerykańskich mężczyzn pomidory i ich przetwory dostarczały 82% likopenu z diety.

Czy likopen chroni przed rakiem prostaty?

W badaniu Health Professionals Follow-up Study naukowcy z Harvardu obserwowali prawie 48 tys. mężczyzn. Ci, którzy jedli ponad 10 porcji pomidorów i ich przetworów tygodniowo – pomidorów, sosu, soku pomidorowego i pizzy – chorowali na raka prostaty o ok. 1/3 rzadziej niż jedzący mniej niż 1,5 porcji.

Metaanaliza 42 badań z 2017 r. (prawie 700 tys. uczestników) potwierdza kierunek, ale efekt jest mniejszy. Mężczyźni, którzy jedli więcej likopenu albo mieli go więcej we krwi, chorowali o ok. 12% rzadziej. Likopen nie wiązał się jednak z mniejszym ryzykiem zaawansowanego raka prostaty.

To badania obserwacyjne – pokazują związek, a nie dowód, że chroni sam likopen. Badań, w których mężczyznom losowo podawano likopen, jest mało. Przegląd Cochrane z 2011 r. znalazł tylko 3 takie badania (154 uczestników), w tym 2 obarczone wysokim ryzykiem błędu. Autorzy uznali, że dowodów jest za mało, by poprzeć albo odrzucić stosowanie likopenu w zapobieganiu rakowi prostaty.

Czy istnieje dawka profilaktyczna likopenu?

Nie. Nie ustalono dawki likopenu, która zapobiega rakowi prostaty, ani takiej, która by go leczyła. Pomidory to wartościowy składnik diety, ale nie zastąpią badań ani leczenia u urologa.

Jak jeść pomidory, żeby przyswoić więcej likopenu?

Organizm lepiej przyswaja likopen z przetworów niż ze świeżych pomidorów. W badaniu z 1997 r. uczestnicy dostali tę samą dawkę likopenu w świeżych pomidorach albo w koncentracie. Po koncentracie szczytowe stężenie likopenu we krwi było ok. 2,5 raza wyższe.

Pomaga też tłuszcz. W małym badaniu z 2005 r. osoby, które przez 5 dni jadły codziennie 470 g pokrojonych pomidorów gotowanych z 25 ml oliwy z oliwek, miały we krwi o 82% więcej likopenu w formie trans. U osób, które jadły pomidory gotowane bez oliwy, jego stężenie nie zmieniło się istotnie.

W praktyce sos pomidorowy czy pomidory duszone na oliwie dostarczą więcej przyswajalnego likopenu niż surowe pomidory. Zobacz też, co daje szklanka soku pomidorowego dziennie.

Źródła

• Intake of carotenoids and retinol in relation to risk of prostate cancer – Journal of the National Cancer Institute, 1995
• Increased dietary and circulating lycopene are associated with reduced prostate cancer risk: a systematic review and meta-analysis – Prostate Cancer and Prostatic Diseases, 2017
• Lycopene for the prevention of prostate cancer – Cochrane Database of Systematic Reviews, 2011
• Lycopene is more bioavailable from tomato paste than from fresh tomatoes – The American Journal of Clinical Nutrition, 1997
• Increases in plasma lycopene concentration after consumption of tomatoes cooked with olive oil – Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 2005
• Tomatoes, red, ripe, raw, year round average (FoodData Central, SR Legacy) – U.S. Department of Agriculture, 2019