Co jeść przy lekach GLP-1 – białko, nudności, woda i alkohol

W 2025 r. cztery amerykańskie towarzystwa naukowe – od medycyny stylu życia po leczenie otyłości – wydały wspólne zalecenia żywieniowe przy leczeniu otyłości lekami z grupy GLP-1. Jest w nich rada, której nikt nie szuka w tekstach o odchudzaniu: jeśli zmiana tego, co jesz, nie wystarcza, ustaw budzik albo inne przypomnienie, żeby zjeść.

Powód jest prosty. W badaniach osoby przyjmujące te leki jadły o 16–39% mniej kalorii niż przy placebo. Kłopotem nie jest już nadmiar jedzenia, tylko niedobór: białka, witamin, wody. Ten tekst nie ocenia leków i nie dotyczy ich dawkowania – to decyzja lekarza. Dotyczy talerza.

Co to są leki GLP-1?

GLP-1, czyli glukagonopodobny peptyd 1, to hormon, który jelito uwalnia po posiłku. Pobudza wydzielanie insuliny, hamuje glukagon, spowalnia pracę przewodu pokarmowego i pomaga regulować apetyt. Naturalny GLP-1 żyje krótko: enzym unieczynnia go, zanim hormon zdąży opuścić jelito.

Leki z tej grupy, agoniści receptora GLP-1, pobudzają ten sam receptor. Należą do nich m.in. semaglutyd i liraglutyd. Zalecenia zaliczają do tej grupy także tyrzepatyd, który pobudza jeszcze drugi receptor – GIP. Według brytyjskiej służby zdrowia NHS semaglutyd zmniejsza apetyt, pomaga dłużej czuć sytość i spowalnia trawienie. Dlatego dieta przy tych lekach to w praktyce dieta przy małym apetycie i wolniejszym trawieniu.

Ile białka jeść przy lekach GLP-1?

Przy szybkim chudnięciu traci się nie tylko tłuszcz – niezależnie od tego, czy powodem jest lek, operacja bariatryczna, czy dieta bardzo niskokaloryczna. W badaniu STEP 1 uczestnicy schudli średnio 13,6 kg: 62% tej masy stanowił tłuszcz, a 38% beztłuszczowa masa ciała. Ale „beztłuszczowa” nie znaczy „mięśnie” – mięśnie to ok. połowa tej masy. Na mięśnie przypadało więc ok. 20% utraconych kilogramów.

Ile mięśni stracisz, zależy od tempa chudnięcia, wielkości deficytu kalorii i od tego, czy ćwiczysz siłowo. Zalecenia z 2025 r. podają takie liczby:

• zalecane spożycie dla ogółu dorosłych (norma amerykańska) – 0,8 g białka na kilogram masy ciała dziennie,
• w czasie aktywnego odchudzania proponuje się więcej – 1,2–1,6 g/kg,
• dolna granica – 0,4–0,5 g/kg; mniej grozi zanikiem mięśni,
• górna granica – 2 g/kg; tyle i więcej przez dłuższy czas może szkodzić.

Haczyk: przy otyłości nie ma zgody, od jakiej masy to liczyć. Liczenie od rzeczywistej masy ciała może mocno zawyżyć potrzeby. Swoją normę ustal z lekarzem albo dietetykiem; więcej o normach przeczytasz w tekście ile białka dziennie.

W praktyce: produkty białkowe jedz na początku posiłku, póki jeszcze chce Ci się jeść. Zalecenia wymieniają drób, ryby i owoce morza, jajka, jogurt, mleko i ser. Gdy apetytu brak, łatwiej wchodzą serek wiejski, zupy i koktajle – z owocami, warzywami i jogurtem albo niesłodzonym mlekiem. Trudniej – czerwone mięso, wędliny i twarde sery.

Białko bez ruchu nie wystarczy. Zalecenia mówią o treningu siłowym co najmniej 3 razy w tygodniu i o minimum 150 minutach umiarkowanego wysiłku tlenowego tygodniowo – w planie na miarę Twojej kondycji.

Co jeść przy nudnościach?

Nudności to najczęstszy kłopot. W badaniach zgłaszało je 25–44% osób, głównie na początku leczenia i po zwiększeniu dawki. Z czasem zwykle słabną. Często pojawiają się rano albo po długiej przerwie w jedzeniu. I tu jest pułapka: nie jesz, bo jest Ci niedobrze, a niedobrze jest Ci także dlatego, że nie jesz.

Co radzą eksperci:

• małe śniadanie, a potem małe posiłki co 3–4 godziny,
• stałe pory jedzenia, bez długich przerw i bez dużych porcji,
• w pierwszych dniach leczenia mniej potraw tłustych i bardzo bogatych w błonnik,
• płyny przez cały dzień,
• herbata imbirowa albo miętowa – może przynieść ulgę.

Część osób na tych lekach mimowolnie „pości”, bo po prostu nie jest głodna. Zalecenia i tak radzą jeść o stałych porach: długie posty przy diecie ubogiej w białko i mało urozmaiconej sprzyjają niedoborom i utracie masy beztłuszczowej.

Jest też drugi paradoks. Nudności potrafią wywołać ochotę na „jedzenie na pocieszenie” – słodycze i produkty z białej mąki czy białego ryżu. A to akurat jedzenie, które zalecenia każą ograniczać, razem ze słodzonymi napojami, fast foodem, słonymi przekąskami oraz czerwonym i przetworzonym mięsem.

Zaparcia, biegunka i odwodnienie

Zaparcia przy chudnięciu są częste i lepiej im zapobiegać, zanim się pojawią: płyny plus błonnik z jedzenia, dokładany stopniowo – np. suszone śliwki i inne suszone owoce. Przy biegunce pomaga unikanie dużych i tłustych posiłków.

Najmniej oczywiste jest odwodnienie. W zgłoszeniach po wprowadzeniu leków na rynek opisywano pogorszenie pracy nerek na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki – najpewniej z powodu utraty płynów przy nudnościach i wymiotach. Takie zgłoszenia mogą zawyżać skalę problemu, ale osoby z chorobą nerek albo zagrożone nią powinny szczególnie pilnować nawodnienia. Jeśli wymiotujesz i trudno Ci pić, NHS radzi zacząć od małych łyków i stopniowo pić więcej. Przy dużej utracie płynów trzeba uzupełnić też cukier i sole mineralne – np. doustnym płynem nawadniającym z apteki.

Czy przy lekach GLP-1 można pić alkohol?

NHS odpowiada wprost: lepiej nie, bo alkohol może nasilać nudności i wymioty. Zalecenia z 2025 r. dopisują do listy refluks i radzą ograniczyć alkohol do minimum.

Są jeszcze dwa powody. Jeśli masz cukrzycę typu 2 i przyjmujesz insulinę albo pochodne sulfonylomocznika (np. gliklazyd), przy lekach GLP-1 może wystąpić hipoglikemia. A u osób na takich lekach spadkom cukru sprzyja też picie dużej ilości alkoholu, zwłaszcza bez jedzenia. Drugi powód: zapalenie trzustki to rzadkie, ale opisane działanie niepożądane tych leków. A picie dużych ilości alkoholu to – obok kamieni żółciowych – jedna z dwóch najczęstszych przyczyn ostrego zapalenia trzustki.

Czego może zabraknąć?

Im mniej jesz, tym trudniej o wszystkie składniki. Ryzyko niedoborów rośnie zwłaszcza wtedy, gdy kobieta je mniej niż 1200 kcal dziennie, a mężczyzna mniej niż 1800 kcal. Na liście składników, których może brakować, są żelazo, wapń, magnez, cynk oraz witaminy A, D, E, K, B1, B12 i C.

Dlatego mniejszy talerz musi być gęstszy: warzywa, owoce, strączki, pełne ziarno, nabiał, chude białko, jajka, orzechy i nasiona, oleje roślinne. Suplementy, np. witaminę D, wapń czy B12, zalecenia każą dobierać do konkretnej osoby, a w trakcie leczenia regularnie sprawdzać dietę i poziom składników. Co poza lekami wpływa na masę ciała, opisuje tekst o naturalnych sposobach na nadwagę.

Kiedy do lekarza

• Nagły, silny ból brzucha, który nie mija albo wraca – możliwe zapalenie trzustki. Jeśli ból promieniuje do pleców albo pojawia się szybkie bicie serca lub trudności z oddychaniem – dzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR.
• Objawy odwodnienia – ciemny, mocno pachnący mocz, rzadkie oddawanie moczu, zawroty głowy przy wstawaniu, które nie mijają, nietypowe zmęczenie, szybkie bicie serca.
• Objawy niskiego cukru przy cukrzycy – pocenie się, drżenie, kołatanie serca, zawroty głowy.
• Objawy niedoborów – zmęczenie większe niż zwykle, nadmierne wypadanie włosów, łuszcząca się lub swędząca skóra, osłabienie mięśni, źle gojące się rany, nietypowe siniaki.
• Nagła utrata widzenia (zwykle w jednym oku) albo objawy silnego uczulenia: obrzęk gardła lub języka, swędząca wysypka, trudności z oddychaniem.

I rzecz, o której łatwo zapomnieć. Przed planowaną operacją albo zabiegiem, także stomatologicznym, w znieczuleniu ogólnym lub głębokiej sedacji powiedz lekarzowi, że przyjmujesz lek z grupy GLP-1. Komitet bezpieczeństwa Europejskiej Agencji Leków (EMA) w 2024 r. nie potwierdził, że te leki powodują zachłyśnięcie treścią żołądka, ale uznał większe ryzyko za biologicznie wiarygodne. Zalecił, by przed zabiegiem brać pod uwagę, że w żołądku mogą zalegać resztki jedzenia. Lek, przez który jesz mniej, sprawia też, że to, co zjesz, dłużej zostaje w żołądku.

Źródła

• Nutritional priorities to support GLP-1 therapy for obesity: a joint Advisory from the American College of Lifestyle Medicine, the American Society for Nutrition, the Obesity Medicine Association, and The Obesity Society – The American Journal of Clinical Nutrition, 2025
• The physiology of glucagon-like peptide 1 – Physiological Reviews, 2007
• Semaglutide – NHS
• Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) 8–11 July 2024 – Europejska Agencja Leków (EMA), 2024
• Dehydration – NHS
• Acute pancreatitis – NHS
• Low blood sugar (hypoglycaemia) – NHS