Właściwości buraka – co potwierdzają badania, a co jest mitem

Burak od pokoleń trafia do domowych mikstur – na ciśnienie, kaszel, a nawet na anemię. Część tych zastosowań ma oparcie w badaniach, część to mit. Poniżej: co zawiera burak, co potwierdzają badania i na co uważać przy ludowych przepisach.

Co zawiera burak

• Azotany – to im przypisuje się wpływ buraka na ciśnienie. W organizmie powstaje z nich tlenek azotu, który rozszerza naczynia krwionośne.
• Betalainy – czerwone barwniki, głównie betanina (300–600 mg w kilogramie buraka). W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach działały przeciwutleniająco i przeciwzapalnie.
• Witamina C, karotenoidy, kwasy fenolowe i flawonoidy.

Burak a ciśnienie krwi

To najlepiej zbadane działanie buraka. W metaanalizie 16 badań z udziałem 254 osób sok z buraka i azotany obniżały ciśnienie skurczowe średnio o 4,4 mm Hg. Wpływ na ciśnienie rozkurczowe był niewielki i nieistotny statystycznie. Badania trwały jednak krótko – od 2 godzin do 15 dni – a autorzy apelują o dłuższe badania u osób z większym ryzykiem chorób serca.

Burak może więc być częścią diety przy nadciśnieniu, ale nie zastąpi leków – nie odstawiaj ich bez rozmowy z lekarzem. Więcej o diecie i stylu życia przy nadciśnieniu przeczytasz w tekście jak obniżyć ciśnienie.

Czy burak pomaga na anemię?

To popularny mit. Burak, jak każda roślina, ma tylko żelazo niehemowe, które organizm przyswaja gorzej. Najlepiej przyswajalne jest żelazo hemowe z mięsa, ryb i jaj – podaje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ). Wchłanianie żelaza z roślin poprawia witamina C, np. z papryki, natki pietruszki czy kiwi.

Ludowe „winko z buraków” na anemię to napój fermentowany. A NCEZ zaleca przy niedokrwistości ograniczyć, a najlepiej wyeliminować alkohol, bo upośledza on wchłanianie folianów.

Niedokrwistość ma różne przyczyny – od niedoboru żelaza, witaminy B12 czy kwasu foliowego po przewlekłe krwawienie. Dlatego trzeba ją zdiagnozować u lekarza. Dieta jest uzupełnieniem leczenia, a nie jego zamiennikiem.

Ludowe przepisy z burakiem

Poniższe przepisy pochodzą z tradycji ludowej. Ich działania nie sprawdzono w badaniach – traktuj je jako kuchenne ciekawostki, a nie leczenie.

Syrop z buraka na kaszel

1. W nieobranym buraku wydrąż otwór i wsyp do niego 1–2 łyżki cukru.
2. Piecz buraka w piekarniku, aż zmięknie, a w otworze zbierze się syrop.
3. Pij po 1 łyżce syropu 3 razy dziennie.

Kaszel, który trwa dłużej niż 3 tygodnie, wymaga wizyty u lekarza. Pilnie – gdy odkrztuszasz krew, trudno Ci oddychać albo boli Cię w klatce piersiowej. Inny domowy przepis znajdziesz w tekście o naturalnym syropie na kaszel.

Zakwas z buraków

Składniki:

• 2 kg buraków,
• 5 ząbków czosnku,
• 5 liści laurowych,
• 4 ziarenka ziela angielskiego,
• 4 litry ostudzonej wody,
• 4 łyżki soli.

1. Buraki obierz, pokrój na grubsze plastry i ułóż warstwami w dużym słoju, przekładając je czosnkiem i przyprawami.
2. W wodzie rozpuść sól i zalej buraki tak, by były całkowicie przykryte. Dociśnij je talerzykiem, żeby nie wypływały.
3. Przykryj słój ściereczką i odstaw w ciepłe miejsce na 5–7 dni.
4. Przecedź zakwas, przelej do wyparzonych butelek i trzymaj w lodówce.

Zakwas nie odchudza. Jest za to słony, a WHO zaleca dorosłym mniej niż 5 g soli dziennie – to niecała łyżeczka. Przy nadciśnieniu pij go z umiarem.

Domowe kosmetyki z buraka

Maseczka: zetrzyj buraka na tarce i odciśnij sok. Papkę połącz z 1 łyżką jogurtu naturalnego i 1 łyżką miodu, nałóż na twarz na 15 minut i zmyj letnią, przegotowaną wodą.

Tonik: kawałek buraka i kapusty drobno posiekaj, zblenduj i przez gazę wyciśnij sok. Wymieszaj go z 1/4 szklanki przegotowanej wody i przemywaj twarz wieczorem.

To domowa pielęgnacja – nie ma dowodów, że burak usuwa zmarszczki czy przebarwienia.

Na co uważać

• Soki z buraka mogą zawierać sporo cukru – to ważne przy cukrzycy.
• Naturalny sok z buraka w krótkim okresie raczej nie szkodzi, ale bezpieczeństwa długotrwałego picia dużych ilości nie zbadano.
• Płyn do płukania ust o działaniu antybakteryjnym osłabia zamianę azotanów w organizmie – a z nią wpływ buraka na ciśnienie.
• Choroby wątroby leczy lekarz. Żadna domowa mikstura z buraka nie jest ich lekarstwem.

Jakie buraki wybierać

Wybieraj buraki, które w przekroju mają jednolitą barwę i błyszczący miąższ.

Źródła

• Inorganic nitrate and beetroot juice supplementation reduces blood pressure in adults: a systematic review and meta-analysis – The Journal of Nutrition, 2013
• The potential benefits of red beetroot supplementation in health and disease – Nutrients, 2015
• Niedokrwistość – najważniejsze zalecenia żywieniowe – Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 2021
• Sodium reduction – WHO, 2026
• Cough – NHS, 2023