
Ogórecznik lekarski – właściwości, przeciwwskazania i odwar z ziela
Reklama
W tym artykule
W ziołolecznictwie stosuje się ziele oraz nasiona ogórecznika lekarskiego. Z tego tekstu dowiesz się, co zawiera ta roślina, na co według badań może pomóc olej z jej nasion i dlaczego z ogórecznikiem trzeba uważać.
Reklama
Co zawiera ogórecznik lekarski?
Ziele ogórecznika zawiera m.in. flawonoidy, kwasy fenolowe i śluzy, które mogą działać wykrztuśnie. Ma przyjemny zapach, przypominający świeże ogórki – dlatego dodaję go do zup, sosów i sałatek. Liście zawierają jednak alkaloidy pirolizydynowe (piszę o nich niżej), więc lepiej nie jeść ich codziennie.
Najwięcej uwagi badaczy przyciągają nasiona. Tłoczy się z nich olej bogaty w kwas gamma-linolenowy (GLA) – kwas tłuszczowy z grupy omega-6. Olej z ogórecznika zawiera go ok. 25%, olej z wiesiołka – ok. 10%.
Na co pomaga ogórecznik? Co mówią badania
Memorial Sloan Kettering Cancer Center, amerykański ośrodek, który zbiera badania nad ziołami, ocenia, że olej z nasion ogórecznika może pomagać przy reumatoidalnym zapaleniu stawów – w części badań klinicznych zmniejszał ból i stan zapalny. Na inne dolegliwości nie ma dowodów.
A co z właściwościami, które często przypisuje się ogórecznikowi?
- Skóra i trądzik – przegląd Cochrane z 2013 roku wykazał, że olej z ogórecznika przyjmowany doustnie nie łagodzi objawów atopowego zapalenia skóry bardziej niż placebo. Na trądzik też nie ma dowodów.
- Bóle miesiączkowe i menopauza – brak dowodów naukowych.
- Cholesterol, ciśnienie i miażdżyca – nie ma dowodów, że ogórecznik zmniejsza ryzyko miażdżycy. Są tylko pojedyncze, małe badania nad mieszankami olejów.
- Stany zapalne dziąseł, „oczyszczanie z toksyn”, choroby nerek – brak dowodów.
Reklama
Dlaczego z ogórecznikiem trzeba uważać?
Ogórecznik zawiera alkaloidy pirolizydynowe – związki, które mogą uszkadzać wątrobę. Ryzyko rośnie wraz z czasem stosowania i łączną dawką. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznaje te alkaloidy za możliwe długoterminowe zagrożenie, bo mogą działać rakotwórczo – zwłaszcza dla osób, które często i dużo piją herbatki ziołowe.
W przeglądzie opisanych przypadków zatruć tymi alkaloidami (2020) żaden nie dotyczył ogórecznika – chodziło głównie o żywokost i podbiał. Ostrożność i tak jest wskazana:
- nie stosuj ogórecznika długo – ani ziela, ani oleju,
- wybieraj olej z nasion z potwierdzeniem, że nie zawiera nienasyconych alkaloidów pirolizydynowych,
- zrezygnuj z ogórecznika w ciąży, podczas karmienia piersią i przy chorobach wątroby,
- nie podawaj go niemowlętom – w Hiszpanii puree z ogórecznika, bogate w azotany, wiązano z methemoglobinemią (tzw. sinicą) u niemowląt,
- uważaj, jeśli bierzesz leki obciążające wątrobę (np. ketokonazol, sterydy anaboliczne) albo leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna – olej może zwiększać ryzyko krwawienia.
Olej z ogórecznika może też wywołać ból głowy, ból brzucha, nudności, odbijanie i luźne stolce.
Odwar z ziela ogórecznika lekarskiego
Na koniec przepis na odwar z ziela ogórecznika. Ogórecznik tradycyjnie stosowano jako środek napotny, m.in. przy przeziębieniu – badań, które by to potwierdzały, nie ma.
Jak przygotować odwar?
- 2 łyżki ziela zalej ciepłą wodą i doprowadź do wrzenia. Następnie gotuj na mniejszym ogniu przez 5 minut.
- Odstaw na 10–15 minut.
- Przecedź – odwar jest gotowy do wypicia.
Zwykle pije się pół szklanki odwaru dwa razy dziennie. Ze względu na alkaloidy pirolizydynowe pij go krótko, nie regularnie.
Po olej z nasion ogórecznika sięgaj tylko z potwierdzeniem braku tych alkaloidów i nie przez długi czas. Przeczytaj też, jak kiszonki działają na zdrowie, i sprawdź inne zioła.
Reklama
Źródła
- Borage – Memorial Sloan Kettering Cancer Center, 2022
- Oral evening primrose oil and borage oil for eczema – Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013
- Pyrrolizidine alkaloids in tea, herbal infusions and food supplements – EFSA, 2017
- A systematic review and quality assessment of case reports of adverse events for borage (Borago officinalis), coltsfoot (Tussilago farfara) and comfrey (Symphytum officinale) – Fitoterapia, 2020
- Borago Officinalis L.: A Review on Extraction, Phytochemical, and Pharmacological Activities – Chemistry & Biodiversity, 2024
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Przed stosowaniem ziół i suplementów – zwłaszcza w ciąży, przy chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach – skonsultuj się ze specjalistą.


