Wypadanie włosów jesienią – ile włosów dziennie to norma, a kiedy iść do dermatologa

W sierpniu i wrześniu zdrowi mężczyźni z Sheffield gubili średnio ok. 60 włosów dziennie – ponad dwa razy więcej niż poprzedniej zimy. Sheffield leży na tej samej szerokości geograficznej co Szczecin – 53,4° N.

Jesienne wypadanie włosów nie jest więc mitem, ale jego szczyt mieści się w normie. Gorzej, że jesienią przychodzą też rachunki za lato: za gorączkę, dietę, stres. Te włosy wypadają z kilkumiesięcznym opóźnieniem.

Ile włosów dziennie wypada?

Od 50 do 100 – to norma według Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD). W danej chwili ok. 90% włosów na głowie jest w fazie wzrostu (anagen), mniej niż 10% w fazie przejściowej (katagen), a 5–10% odpoczywa (telogen). Wypadają właśnie te odpoczywające.

Problemem nie jest więc włos w umywalce, tylko zmiana: gdy dzień po dniu wypada wyraźnie więcej niż zwykle. Lekarze nazywają to telogen effluvium.

Dlaczego włosy wypadają jesienią?

Bo latem więcej mieszków przechodzi w spoczynek. W badaniu z Sheffield (Randall i Ebling, 1991) 14 zdrowych mężczyzn w wieku 18–39 lat, pracujących w pomieszczeniach, badano co 28 dni przez półtora roku. Odsetek rosnących mieszków na głowie był najwyższy w marcu – ponad 90% – i spadał aż do września. Najwięcej włosów wypadało w sierpniu i wrześniu, czyli wtedy, gdy rosło ich najmniej.

U kobiet rytm jest podobny. Dermatolodzy ze Szpitala Uniwersyteckiego w Zurychu przejrzeli dane z 6 lat: 823 kobiety, które skarżyły się na wypadanie włosów, ale nie miały chorób ani nie brały leków, które je wywołują. W badaniu wyrwanych włosów pod mikroskopem najwięcej włosów w spoczynku było latem, drugi, słabszy szczyt przypadał na wiosnę, a najmniej – późną zimą (Kunz i wsp., 2009).

Oba badania dotyczą zdrowych ludzi. Sezonowa fala to fizjologia. Kłopot zaczyna się, gdy wypada dużo więcej albo włosy znikają placami.

Kiedy to już telogen effluvium?

Gdy organizm przeżyje wstrząs, wiele mieszków naraz przechodzi w spoczynek. Włosy wypadają z opóźnieniem – zwykle 3–5 miesięcy po wydarzeniu. Dlatego lekarz pyta o to, co działo się 2–5 miesięcy przed początkiem wypadania (Phillips i wsp., 2017). Typowe przyczyny:

• wysoka gorączka, ciężka infekcja, operacja, przewlekła choroba;
• poród – wypadanie zaczyna się ok. 2 miesiące po nim, a szczyt przypada na 4. miesiąc;
• duży spadek masy ciała (AAD podaje próg 20 funtów, czyli ok. 9 kg) i niedożywienie;
• silny stres – opieka nad chorym bliskim, rozwód, utrata pracy;
• odstawienie tabletek antykoncepcyjnych i zaburzenia hormonalne;
• niektóre leki – m.in. retinoidy, leki przeciwzakrzepowe, przeciwpadaczkowe, beta-blokery i leki przeciwtarczycowe. Nie odstawiaj ich na własną rękę – decyzja należy do lekarza.

Telogen effluvium wygląda groźnie: włosy często wychodzą garściami pod prysznicem i na szczotce, a przerzedzenie jest równe na całej głowie. Zwykle mija samo w ciągu 2–6 miesięcy, a pełną gęstość włosy odzyskują w ciągu 6–9 miesięcy. Jeśli przyczyna trwa – stres, dieta, choroba – wypadanie może ciągnąć się latami. Gdy trwa pół roku i dłużej, lekarze nazywają je przewlekłym.

Szukanie winnego w ostatnim tygodniu to ślepa uliczka. Nowy szampon zbiera wtedy cięgi za gorączkę z lipca.

Jakie badania przy wypadaniu włosów?

Rutynowego pakietu „na włosy” nie ma. Lekarze rodzinni z USA piszą wprost: badania zleca się, gdy wywiad albo oględziny wskazują na inną chorobę. Podstawą są wtedy morfologia i TSH. Choroby tarczycy i niedokrwistość z niedoboru żelaza potrafią nawet udawać łysienie androgenowe.

• TSH – gdy wypadaniu towarzyszą zmęczenie i tycie albo ktoś w rodzinie choruje na niedoczynność tarczycy.
• Morfologia i ferrytyna – zwłaszcza u kobiet przed menopauzą, bo w tej grupie główną przyczyną niedoboru żelaza są miesiączki. Normy ferrytyny „dla włosów” nie ma: w badaniach za niedobór uznawano wyniki od 15 do 70 µg/l (to samo co ng/ml). Ferrytyna rośnie też przy stanach zapalnych, infekcjach i chorobach wątroby, więc wynik czyta lekarz razem z resztą badań.
• Witamina D, czyli 25(OH)D – jej związek z telogen effluvium jest sporny. Wyraźniejszy widać w łysieniu plackowatym: w metaanalizie 14 badań obserwacyjnych 1255 chorych miało niższy poziom witaminy D niż 784 osoby bez tej choroby.

Kiedy badać 25(OH)D i jakie dawki podają polskie wytyczne – piszemy w tekście o witaminie D. Co kupić, a czego nie – według przeglądu z 2019 r. (Almohanna i wsp.):

Składnik	Co wiadomo	Co zrobić
Żelazo	większość autorów zaleca je przy niedoborze, choć w badaniu 381 kobiet niedobór nie był częstszy u tych z wypadaniem (metodę krytykowano)	najpierw morfologia i ferrytyna, dawkę dobiera lekarz
Witamina D	większość autorów uzupełnia niedobór	najpierw badanie 25(OH)D
Cynk	wyniki badań są niespójne, oznaczania się nie zaleca	brak podstaw, by brać go na włosy
Witamina A, selen	w nadmiarze same powodują wypadanie włosów	sprawdzaj skład, nie łącz kilku suplementów

Biotyna na włosy – brak dowodów, za to fałszywe wyniki

Biotyna, czyli witamina B7, to stały składnik suplementów „na włosy, skórę i paznokcie”. Przegląd z 2019 r. przytacza 18 opisanych przypadków, w których poprawiła włosy lub paznokcie – i każdy pacjent miał niedobór biotyny z konkretnej przyczyny, w 10 przypadkach genetycznej. Ciężkiego niedoboru u zdrowej osoby, która normalnie je, nie opisano nigdy.

Za to biotyna myli laboratoria. Wiele testów wykorzystuje ją w odczynnikach, więc jej nadmiar we krwi może zawyżać albo zaniżać wyniki – ostrzega amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA). Zalecane dzienne spożycie to według FDA 0,03 mg. Tymczasem wiele suplementów ma 20 mg w tabletce – ponad 600 razy więcej – a niektóre 100 mg, z zaleceniem kilku tabletek dziennie.

Przed 2017 r. FDA dostała zgłoszenie o śmierci pacjenta, który brał duże dawki biotyny. Test na troponinę, marker zawału serca, dał u niego zaniżony wynik.

W 2017 r. badacze z Uniwersytetu Minnesoty dali 6 zdrowym dorosłym 10 mg biotyny dziennie – typową dawkę z suplementów – na tydzień. Sprawdzili 37 testów na 11 parametrów, m.in. TSH, witaminę D i ferrytynę. Zafałszowane wyniki dało 9 z 23 testów opartych na biotynie. W jednym analizatorze TSH spadło średnio o 94%, u wszystkich poniżej normy. Na papierze – nadczynność tarczycy. W rzeczywistości – zdrowi ochotnicy.

Tabletka kupiona na włosy potrafi więc zafałszować jedno z dwóch podstawowych badań przy wypadaniu włosów. W tym badaniu zakłócenia zniknęły tydzień po ostatniej dawce, a autorzy sugerują tydzień przerwy przed pobraniem krwi. Dla dużych dawek FDA bezpiecznej przerwy nie podaje – danych jest za mało. Powiedz o biotynie lekarzowi i w punkcie pobrań, a skład multiwitaminy sprawdź – biotyna bywa też w zwykłych i ciążowych preparatach.

Minoksydyl – leczenie, które ma dowody

Najczęstszą przyczyną przerzedzenia włosów u kobiet i mężczyzn jest łysienie androgenowe. Wśród białych mężczyzn ma je 30% trzydziestolatków, 40% czterdziestolatków i połowa pięćdziesięciolatków, a wśród kobiet po siedemdziesiątce – nawet 38%. Lekiem z dowodami u obu płci jest minoksydyl wcierany w skórę głowy.

Przegląd Cochrane z 2016 r. objął 47 badań i 5290 kobiet; 17 badań dotyczyło minoksydylu. W 6 z nich umiarkowany lub wyraźny odrost zgłosiło 157 z 593 kobiet na minoksydylu (26%) i 77 z 555 na placebo (14%) – co czwarta kontra co siódma. Na każdym centymetrze kwadratowym skóry głowy przybywało średnio 13 włosów więcej niż po placebo (8 badań, 1242 kobiety, dowody niskiej jakości).

Stężenie 5% nie działało lepiej niż 2% – i to 2% lekarze rodzinni z USA zalecają kobietom. Finasteryd, stosowany u mężczyzn, u kobiet nie wypadł lepiej od placebo. Najczęstsze działania niepożądane minoksydylu to swędzenie, podrażnienie skóry głowy i włoski na policzkach i czole. W ciąży i podczas karmienia piersią nie stosuje się go.

Efekt widać po 6–12 miesiącach – odstawienie po dwóch, bo „nie działa”, to rezygnacja przed czasem. Leczenie trwa bez końca: po odstawieniu wypadanie wraca. U mężczyzn minoksydyl i finasteryd lepiej hamują postęp łysienia, niż odbudowują to, co zniknęło.

Nie jest to jednak lek na sezonową falę ani na telogen effluvium – tu leczeniem jest usunięcie przyczyny. Czy minoksydyl ma sens, zdecyduj z lekarzem – po rozpoznaniu. Domowe wcierki takich danych nie mają; co wiadomo o soku z cebuli na włosy, opisaliśmy osobno.

Kiedy do dermatologa?

Im wcześniej zacznie się leczenie, tym lepsze rokowanie – podkreśla AAD. Lekarz obejrzy skórę głowy i może delikatnie pociągnąć za pasmo 40–60 włosów: jeśli w palcach zostanie ponad 10%, czyli 4–6, wypadanie jest aktywne. Ujemny wynik choroby nie wyklucza.

Co widzisz	Co to może być	Co zrobić
Więcej włosów na szczotce latem i jesienią, bez łysych miejsc	sezonowa zmiana cyklu włosa	obserwuj, to fizjologia
Garście włosów 2–5 miesięcy po gorączce, porodzie, operacji, odchudzaniu	telogen effluvium	zwykle mija samo; do lekarza, jeśli trwa ponad 6 miesięcy
Do tego zmęczenie i tycie albo obfite miesiączki	niedoczynność tarczycy, niedobór żelaza	lekarz rodzinny: morfologia, TSH, ferrytyna
Kobiety: coraz szerszy przedziałek, rzadsze włosy na czubku. Mężczyźni: zakola, łysina na czubku. Narasta powoli	łysienie androgenowe	dermatolog
Owalne łyse placki w kolorze skóry, czasem dołeczki na paznokciach	łysienie plackowate	dermatolog
Placki z łuską, swędzenie, powiększone węzły chłonne, zwłaszcza u dziecka	grzybica skóry głowy	lekarz
Zaczerwienienie, krosty, strupy, ból albo skóra bez widocznych ujść mieszków	infekcja, stan zapalny, łysienie bliznowaciejące	dermatolog bez zwłoki – łysienie bliznowaciejące jest trwałe
Krótkie, suche, połamane włosy	łamanie po zabiegach: rozjaśnianiu, farbowaniu, trwałej, gorącu, ciasnych fryzurach	ogranicz zabiegi

Łysienie plackowate ma do 2% ludzi, a co piąty chory to dziecko. Często cofa się samo. Grzybica skóry głowy też robi łyse placki, ale leczy się ją tabletkami – preparaty do smarowania nie docierają w głąb mieszków.

Źródła

• Seasonal changes in human hair growth – British Journal of Dermatology, 1991
• Seasonality of hair shedding in healthy women complaining of hair loss – Dermatology, 2009
• Do you have hair loss or hair shedding? – American Academy of Dermatology
• Hair Loss: Common Causes and Treatment – American Family Physician, 2017
• The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review – Dermatology and Therapy, 2019
• UPDATE: The FDA Warns that Biotin May Interfere with Lab Tests – U.S. Food and Drug Administration (FDA), 2019, kopia archiwalna
• Association of Biotin Ingestion With Performance of Hormone and Nonhormone Assays in Healthy Adults – JAMA, 2017
• Interventions for female pattern hair loss – Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016