szanuję zdrowie
Szkic piórem: suszone korzenie ashwagandhy i gałązka z jagodami w papierowych osłonkach na wiklinowej tacy
Magiczne zioła

Ashwagandha – działanie i skutki uboczne. Co mówią badania i dlaczego Dania zakazała jej sprzedaży

Autor
Michał
Czas czytania
6 min
Opublikowano

Reklama

W tym artykule
  1. Ashwagandha na stres – co pokazują badania?
  2. Czy ashwagandha pomaga na sen?
  3. Co właściwie jest w kapsułce?
  4. Ashwagandha a wątroba – skutki uboczne, które się powtarzają
  5. Ashwagandha a tarczyca
  6. Dlaczego Dania zakazała ashwagandhy?
  7. Kiedy do lekarza
  8. Źródła

W Danii sprzedaż produktów z ashwagandhą jest nielegalna – w suplementach, batonach i proszkach. W Polsce ten sam korzeń trafia do suplementów, a Zespół do spraw Suplementów Diety przy Radzie Sanitarno-Epidemiologicznej ustalił w 2020 r. górną granicę: najwyżej 10 mg witanolidów, związków charakterystycznych dla tej rośliny, w dziennej porcji. W kwietniu 2024 r. francuska agencja bezpieczeństwa sanitarnego ANSES stanęła bliżej Duńczyków: uznała, że bezpiecznego poziomu spożycia nie da się dziś wyznaczyć.

Tymczasem ashwagandha uchodzi za łagodny, bezpieczny sposób na stres. Efekty w badaniach są, ale niepewne, a lista ostrzeżeń od urzędów – długa.

Reklama

Ashwagandha na stres – co pokazują badania?

Ashwagandha, po polsku witania ospała (Withania somnifera), to roślina z tradycyjnej medycyny ajurwedyjskiej. Metaanaliza z 2022 r. zebrała 12 badań z randomizacją z udziałem 1002 osób w wieku 25–48 lat. Ashwagandha obniżała poziom stresu i lęku bardziej niż placebo. Autorzy ocenili jednak pewność tych dowodów jako niską, a wyniki poszczególnych badań bardzo się od siebie różniły. Najkorzystniejszy efekt na stres wychodził przy 300–600 mg dziennie.

Najciekawszy wynik przyniosła metaanaliza z 2025 r. W 7 badaniach ashwagandha obniżała kortyzol, hormon stresu, średnio o 1,16 µg/dl. Ale w 6 badaniach, w których pytano uczestników, jak bardzo czują się zestresowani, różnicy wobec placebo nie było. Hormon spadał. Samopoczucie – niekoniecznie.

Ashwagandha to niejedyna roślina reklamowana na stres. O żeń-szeniu, który też nie każdemu służy, piszemy przy okazji koktajlu na stres i zmęczenie.

Czy ashwagandha pomaga na sen?

Trochę. Metaanaliza z 2021 r. objęła 5 badań i 400 dorosłych. Efekt na sen był mały, ale istotny statystycznie – wyraźniejszy u osób z rozpoznaną bezsennością, przy dawkach od 600 mg dziennie i stosowaniu przez co najmniej 8 tygodni. Uczestnicy byli też bardziej rześcy po przebudzeniu. Poważnych działań niepożądanych nie zgłoszono, ale autorzy zastrzegają, że danych jest za mało, by ocenić bezpieczeństwo długiego stosowania.

Senność ma drugą stronę. ANSES odradza ashwagandhę przed prowadzeniem samochodu i obsługą maszyn oraz w połączeniu z lekami, które hamują ośrodkowy układ nerwowy. Polski Zespół do spraw Suplementów Diety zaleca na etykiecie ostrzeżenie, by produktu nie łączyć z lekami uspokajającymi, nasennymi i przeciwpadaczkowymi.

Co właściwie jest w kapsułce?

ANSES zwraca uwagę na rzecz, która podważa wiele badań: ich autorzy bardzo rzadko podają, jaki dokładnie ekstrakt testowali. A skład rośliny jest zmienny – zawartość witanolidów i alkaloidów różni się między korzeniem, liśćmi i owocami.

Popyt na korzeń wywindował jego cenę. Części nadziemne są tańsze i też zawierają witanolidy. W badaniu 10 próbek z Indii opisanych jako „z korzenia” 8 miało domieszkę części nadziemnych. W innym badaniu, wśród 28 próbek całych korzeni z indyjskiej Kerali, podróbek nie było – za to na korzeniach często rosła pleśń.

Ashwagandha a wątroba – skutki uboczne, które się powtarzają

Przegląd z 2026 r. zebrał 13 publikacji opisujących 25 pacjentów z uszkodzeniem wątroby po preparatach z ashwagandhą. Wzorzec się powtarza: kilka tygodni stosowania, potem żółtaczka i świąd skóry, a w badaniach krwi najczęściej obraz cholestazy, czyli zastoju żółci, albo obraz mieszany. Tam, gdzie oceniano przyczynowość, ashwagandha wychodziła zwykle jako prawdopodobna przyczyna. Większość chorych wyzdrowiała po odstawieniu, w ciągu tygodni lub miesięcy. Jedna osoba potrzebowała przeszczepu wątroby. Trzy osoby z wcześniejszą marskością zmarły.

Autorzy zalecają, by ludzie z zaawansowaną przewlekłą chorobą wątroby unikali ashwagandhy. ANSES dopisuje do tej listy choroby serca i apeluje do lekarzy i producentów o zgłaszanie działań niepożądanych.

Reklama

Ashwagandha a tarczyca

W badaniu z indyjskiego Waranasi, opublikowanym w 2018 r., wzięło udział 50 osób z subkliniczną niedoczynnością tarczycy, czyli z podwyższonym TSH, ale bez wyraźnych objawów. Przez 8 tygodni brały 600 mg ekstraktu z korzenia albo placebo. W grupie ashwagandhy TSH się unormowało, a hormony T3 i T4 wzrosły. Autorzy przedstawili to jako korzyść.

Dla kogoś z nadczynnością tarczycy ten sam wynik jest ostrzeżeniem. ANSES opisuje u ludzi zaburzenia typu tyreotoksykozy, czyli nadmiaru hormonów tarczycy, i odradza ashwagandhę osobom z chorobami tarczycy. Jeśli przyjmujesz leki na tarczycę, decyzję o ziołowym suplemencie podejmij z lekarzem, który prowadzi leczenie.

Dlaczego Dania zakazała ashwagandhy?

Duński urząd ds. żywności (Fødevarestyrelsen) powołuje się na ocenę ryzyka Duńskiego Uniwersytetu Technicznego (DTU). Według niej roślina, w tym korzeń, działa niekorzystnie na hormony płciowe i rozrodczość kobiet i mężczyzn, a może też wpływać na metabolizm, układ odpornościowy i ośrodkowy układ nerwowy. Stąd zakaz sprzedaży. DTU uznał też, że nie da się wyznaczyć dawki, poniżej której ryzyka nie ma.

Część obaw pochodzi z badań na zwierzętach. W jednym z nich samce szczurów przez 60 dni dostawały ekstrakt z łodyg ashwagandhy, nie z korzenia. Samice połączone z samcami z grupy kontrolnej zaszły w ciążę wszystkie, 12 na 12. Z samcami na dawce 25 mg/kg – 67%, na dawce 50 mg/kg – 29%. U leczonych samców ustała produkcja plemników.

ANSES przypomina też, że ashwagandhę tradycyjnie stosowano jako środek poronny. Agencja odradza ją kobietom w ciąży i karmiącym, osobom poniżej 18 lat oraz ludziom z zaburzeniami hormonalnymi, w tym z nadmiarem androgenów. Wspólnej unijnej listy roślin dozwolonych w suplementach nie ma, więc każde państwo decyduje samo:

KrajStanowisko
DaniaSprzedaż produktów z ashwagandhą jest nielegalna.
NiemcyZalecenie, by nie stosować jej w suplementach (ocena instytutu BfR z 2012 r.).
HolandiaInstytut RIVM (2024) zaleca wszystkim, a zwłaszcza kobietom w ciąży, rezygnację z produktów z ashwagandhą – także z naparów.
FrancjaBezpiecznego poziomu spożycia nie da się wyznaczyć; długa lista osób, które powinny zrezygnować.
PolskaDopuszczana w suplementach z limitem: do 10 mg witanolidów w dziennej porcji, sproszkowany korzeń poniżej 3 g na dobę; zalecane ostrzeżenia dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących.

Europejska Agencja Leków w 2013 r. nie opracowała monografii korzenia ashwagandhy: preparaty były opisane zbyt słabo, a 30 lat stosowania leczniczego, w tym 15 lat w Unii, nie udało się wykazać. Jak EMA ocenia zioła, które znasz z kuchni, pokazujemy w tekście Jakie zioła są najzdrowsze.

Kiedy do lekarza

  • Po ashwagandzie żółkną Ci skóra lub białka oczu albo swędzi Cię skóra – odstaw suplement i od razu zgłoś się do lekarza.
  • Masz chorobę wątroby, zwłaszcza marskość, albo chorobę serca.
  • Masz chorobę tarczycy lub przyjmujesz leki na tarczycę.
  • Bierzesz leki uspokajające, nasenne albo przeciwpadaczkowe.
  • Jesteś w ciąży, planujesz ją albo karmisz piersią.
  • Suplement ma brać osoba poniżej 18 lat.

ANSES zaleca, by o każdym suplemencie mówić lekarzowi. Duńczycy w sklepie takiego suplementu legalnie nie dostaną.

Reklama

Źródła

Autor

Michał

Założyciel portalu Szanuję Zdrowie. Pisze o tym, co badania mówią o jedzeniu, ziołach i codziennych nawykach – każdy tekst ze źródłami na końcu.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Przed stosowaniem ziół i suplementów – zwłaszcza w ciąży, przy chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach – skonsultuj się ze specjalistą.

Inne artykuły